Kunstopdrachten Vrij Denken
Tijdens Vrij Denken zijn er twee hedendaagse kunstwerken te zien in de monumentale hal van het museum. De verbeeldende kracht van het woord staat centraal in het werk van kunstenaars Annabelle Binnerts en Lennart Lahuis. Speciaal voor Vrij denken ontwikkelden zij nieuw werk. Binnerts reageert op de historische manuscripten in de tentoonstelling met de enorme muurschildering ‘Recto Verso’ in de monumentale hal van het museum. Lahuis toont een 'taalsculptuur' als windwijzer met een spreukband die is verbonden met de windmeter van Schiphol, en met de wind meewaait.
Kunstopdrachten aan Annabelle Binnerts en Lennart Lahuis
Ons publiek kent het Luther Museum van de connectie tussen erfgoed, actualiteit én kunst. In dit geval geven we een kunstopdracht aan kunstenaar en schrijver Annabelle Binnerts (1995). Woorden staan centraal in haar werk, dat zij uitvoert op muren, textiel en in boeken. Binnerts ziet woorden als vormveranderaars, die een dubbelleven leiden, die ideeën, objecten of ervaringen oproepen die elders zijn. Daarmee sluit haar werk direct aan op de centrale vraag van de tentoonstelling: hoe vormen woorden onze kijk op de wereld?
Binnerts onderzoekt met het werk voor het museum hoe we grip proberen te krijgen op moeilijk te bevatten zaken, zoals abstracte ideeën over de zaken als de vrije wil. Ze laat zien hoe taal helpt om het onbekende te ordenen, maar ook hoe het ruimte laat voor ambiguïteit. Door taal een visuele en ruimtelijke vorm te geven, ontstaan momenten waarin betekenis steeds opnieuw wordt gevormd. Taal wordt in het kunstwerk gebruikt - net als bij Luther en Erasmus - om andere werelden op te roepen en als een instrument om de wereld te beschrijven en te begrijpen. Het voorziet de tentoonstelling van een verbeeldende maar ook van een speelse kant.
“Speelsheid is erg belangrijk als het om taal gaat... Zodra iets de vorm van geschreven taal heeft, krijgt het een imago van serieuze theorie, alsof het een opgave betreft. Mensen verwachten dat de tekst de uitleg bevat van het beeld waar zij voor komen." - Annabelle Binnerts
Ook te zien: een bijzondere windvaan van Lennart Lahuis (1986). Hij maakt speciaal voor deze tentoonstelling een beeld van een zogenaamde ‘spreukband’. Hij maakt voornamelijk gebruik van natuurlijke processen zoals erosie, verdamping, smelting en verbranding, maar verdiept zich ook onderwerpen als vergankelijkheid, tijd, desintegratie en geschiedenis. Voor ‘Vrij Denken’ toont Lahuis spiksplinternieuw werk, dat hij via een voucher van het Mondriaan Fonds kon maken in samenwerking met een ambachtelijke siersmid.
In het Luther Museum presenteert hij een prototype van een taalsculptuur als windwijzer. Notes on Meteorology #1 (weather vane) is een werkende windwijzer die is verbonden met een sensor en in real-time de lokale windrichting buiten registreert. Deze windrichting wordt vertaald naar beweging en stuurt de richting aan die de windwijzer binnen aanwijst. De toeschouwer ziet het werk daardoor telkens vanuit een wisselende hoek: het is de wind die de leesbaarheid van de tekst op het werk bepaalt. De windwijzer bestaat uit een lang, gebogen metalen lint en is een hedendaagse vertaling van de zogenaamde spreukband, een motief uit klassieke schilder- en prentkunst waarop gesproken of gezongen tekst werd weergegeven en dat vaak wapperend in de wind werd afgebeeld.
De tekst op de windwijzer onderzoekt de etymologische ontwikkeling van het woord ‘scroll’, van historische vormen van het woord tot het hedendaagse ‘scrollen’. De fysieke beweging van deze hedendaagse spreukband en windwijzer raakt aan de betekenissen die etymologisch ook met het woord ‘scroll’ verwant zijn: rollen, uitrollen en ronddraaien. In dit werk komen historische en hedendaagse vormen van informatieoverdracht samen: boekrol, spreukband, windwijzer en digitaal scrollen. De geschiedenis van taal, de ontwikkeling van informatietechnologie en de vluchtigheid van informatie worden in dit werk vertaald naar een windwijzer die informatiestromen verbind met luchtstromen.
Deze tentoonstelling is geen geschiedenisles, maar een spiegel. Vijf eeuwen na hun beroemde debat helpen Erasmus en Luther ons opnieuw na te denken over overtuiging, nuance, verandering en de vraag hoe we met verschillen omgaan.
